Sanofi

Dieta wątrobowa

Dieta wątrobowa

Dieta wątrobowa – co to takiego?

Odpowiedni sposób żywienia ma ogromne znaczenie w zapobieganiu i leczeniu chorób wątroby. Zmiana nawyków żywieniowych w wielu przypadkach nie tylko prowadzi do zahamowania rozwoju choroby, ale także, np. w przypadku stłuszczenia wątroby, może prowadzić do całkowitego wyleczenia. Dlatego zacznij już dziś stosować właściwą dietę i zadbaj o swoją wątrobę – masz ją tylko jedną.

Dieta stosowana w chorobach wątroby, czyli dieta wątrobowa, ma głównie na celu dostarczenie do Twojego organizmu wszystkich składników odżywczych niezbędnych do regeneracji komórek wątroby i wyrównania występujących niedoborów. Dlatego powinna być lekkostrawna z ograniczeniem tłuszczu – wówczas organizm, a szczególnie wątroba, za bardzo się nie napracuje podczas trawienia, a otrzyma wszystko, co jest potrzebne. Jeśli myślisz, że dieta lekkostrawna to tylko kleik i sucharki, jesteś w dużym błędzie. Dieta ma być przede wszystkim urozmaicona i smaczna, bo przecież nie można przez dłuższy czas stosować czegoś, czego się nie lubi i do czego trzeba się zmuszać.

Oto kilka zasad diety wątrobowej, których zastosowanie w codziennym życiu pomoże Ci zregenerować wątrobę.

Regularność posiłków i sposób ich spożywania

  • Dostosuj kaloryczność diety do swojego stanu odżywienia (otyłość, prawidłowa masa ciała, niedożywienie).
  • Spożywaj regularnie 4-6 niewielkich objętościowo posiłków najlepiej co 3-4 godziny.
  • Posiłki konsumuj spokojnie i powoli, co uchroni Cię przed zjedzeniem zbyt dużych porcji.

Wybór produktów spożywczych

  • Wybieraj zawsze produkty świeże, nie spożywaj produktów przeterminowanych lub „tylko trochę” popsutych – zawarte w nich toksyny są bardzo szkodliwe dla wątroby.
  • Unikaj żywności wysokoprzetworzonej, z dużą ilością konserwantów i barwników.
  • Ogranicz spożycie tłuszczów, szczególnie zwierzęcych, np. tłustych mięs i wędlin. Stosuj niewielkie ilości tłuszczów roślinnych (olej, oliwa) do sałatek i surówek – tłuszcze te sprzyjają wchłanianiu witamin A, D, E, K, które są magazynowane w wątrobie.
  • Ogranicz spożycie węglowodanów prostych, np. słodyczy.
  • Pamiętaj o odpowiedniej ilości białka, które sprzyja regeneracji komórek wątroby (chude mięso, nabiał, ryby). Szczególnie ważne jest spożycie ryb, które zawierają korzystne dla wątroby tłuszcze z grupy omega-3, obniżające stężenie szkodliwych trójglicerydów.
  • Wyklucz z diety alkohol, mocną kawę i herbatę.
  • Nie przekraczaj dziennej zalecanej ilości soli, czyli 5 g, tj. 1 małej płaskiej łyżeczki, wyeliminuj dosalanie potraw.
  • Unikaj ostrych przypraw i produktów wzdymających, czyli warzyw kapustnych, cebulowych i strączkowych.
  • Wypijaj codziennie ok. 2 l płynów (u chorych z wodobrzuszem obowiązują ograniczenia ilości wypijanych płynów).
Dieta wątrobowa - Wybór produktów spożywczych

Przyrządzanie potraw

  • Przyrządzaj potrawy z zastosowaniem technik kulinarnych, tj. gotowania na parze, gotowania, pieczenia, ewentualnie grillowania lub smażenia bez dodatku tłuszczu.
  • Potrawy spożywaj bezpośrednio po przyrządzeniu, nie odgrzewaj ich ani nie odsmażaj.
  • Unikaj zasmażek i śmietany do przyprawiania zup, jeśli podprawiasz, to zawiesiną z mąki i wody lub mąki i mleka.
  • Warzywa spożywaj gotowane (rozdrobnione, przetarte) lub jako drobno starte surówki.
  • Owoce spożywaj w postaci soków lub przecierów (bez pestek i skórek).
  • Nie spożywaj potraw zbyt gorących lub zbyt zimnych.
  • Jeżeli chorujesz na marskość wątroby, nie zapomnij o wieczornym posiłku bogatym w węglowodany (np. ryż z jabłkiem).

A co z błonnikiem?

Błonnik pokarmowy to zespół substancji roślinnych, które nie są wchłaniane i trawione w przewodzie pokarmowym. Głównie znajdują się w nieprzetworzonych produktach zbożowych oraz warzywach i owocach, szczególnie surowych.

Ilość błonnika w diecie w przypadku chorób zapalnych wątroby i marskości należy ograniczyć z uwagi na występowanie różnych dolegliwości po jego spożyciu, tj. wzdęcia i biegunki. Natomiast w przypadku stłuszczeniowej choroby wątroby nie należy ograniczać jego ilości, gdyż pomaga w redukcji masy ciała i usuwa nadmiar kwasów żółciowych i cholesterolu.

Dieta wątrobowa - Przyrządzanie potraw

Jeżeli brak Ci pomysłów na przygotowanie smacznych i zdrowych posiłków, które możesz zastosować w swojej codziennej diecie, na kolejnych stronach przedstawiamy kilka propozycji – na pewno znajdziesz coś dla siebie.
Smacznego.

PROPOZYCJE NA 1. ŚNIADANIE

Płatki owsiane z mlekiem i startym jabłkiem, posypane cynamonem
1 porcja - 160 kcal

Płatki owsiane z mlekiem i startym jabłkiem, posypane cynamonem

rozwiń

1 czubata łyżka płatków owsianych , ½ szklanki chudego mleka , 1 małe jabłko , 1 łyżeczka cynamonu

Płatki owsiane zagotować krótko w małej ilości wody, następnie wlać mleko i jeszcze chwilę pogotować. Kiedy płatki przestygną, dodać starte na grubej tarce jabłko i posypać cynamonem.

Pasta serowo-jajeczna
1 porcja - 220 kcal

Pasta serowo-jajeczna

rozwiń

1 jajko ugotowane na twardo , 100 g chudego twarogu , 2 łyżki jogurtu naturalnego , natka pietruszki , zioła

Twaróg wymieszać z posiekanym jajkiem. Dodać jogurt, natkę pietruszki, pieprz i zioła do smaku.

Chleb z kminkiem
12 porcji; 1 kromka - 100 kcal

Chleb z kminkiem

rozwiń

3 szklanki mąki pszennej , 1 szklanka płatków owsianych , 5 dag drożdży , 1 łyżeczka cukru , 2 szklanki kefiru lub jogurtu , ½ szklanki ciepłej wody , ½ łyżeczki mielonego kminku , 2 łyżki oleju rzepakowego , sól

Z drożdży, wody, cukru i pół szklanki mąki sporządzić rozczyn. Odstawić w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. Po podwojeniu objętości do rozczynu dodać pozostałe składniki, dokładnie wyrobić. Odstawić do wyrośnięcia. Z wyrośniętego ciasta uformować chleb, włożyć do blaszki wysmarowanej olejem i wysypanej mąką. Ponownie pozostawić do wyrośnięcia. Przed włożeniem do piekarnika posmarować wodą. Po upieczeniu przykryć ściereczką do ostudzenia.
Chleb można zjeść na śniadanie np. z chudą wędliną i pomidorem, białym chudym serem i łyżeczką dżemu niskosłodzonego lub pastą serowo-jajeczną.

PROPOZYCJE NA 2. ŚNIADANIE

Serek wiejski z pomidorem i bazylią
1 porcja - 150 kcal

Serek wiejski z pomidorem i bazylią

rozwiń

1 serek wiejski light , bazylia , 1 średni pomidor

Serek wiejski wymieszać z obranym ze skóry i pokrojonym w kostkę pomidorem. Dodać posiekaną bazylię i wymieszać. Można zjeść jako osobną przekąskę lub z kromką pieczywa.

Jogurt lub kefir z kiełkami pszenicy
4 porcje; 1 porcja - 129 kcal

Jogurt lub kefir z kiełkami pszenicy

rozwiń

2 szklanki jogurtu naturalnego lub kefiru , 2 łyżki kiełków pszenicy , 1 szklanka owoców jagodowych (mogą być mrożone) , 1 łyżka miodu

Owoce zmiksować i połączyć z jogurtem lub kefirem, dodać miód. Następnie dodać kiełki i wymieszać.

Odchudzony domowy pasztet
4 porcje; 1 porcja - 129 kcal

Odchudzony domowy pasztet

rozwiń

20 dag mięsa cielęcego lub z kury , 10 dag wątróbki , 1 czerstwa bułka , 5 dag włoszczyzny bez kapusty i pora , 1 łyżeczka mąki ziemniaczanej , majeranek , 1 łyżeczka posiekanej zielonej pietruszki , 1 łyżeczka masła , 1 łyżka bułki tartej do formy

Mięso i wątróbkę umyć, pokroić w kawałki. Włoszczyznę oczyścić, opłukać, pokroić w paski i razem z mięsem oraz wątróbką ugotować w niewielkiej ilości wody pod przykryciem. Ostudzić, zmielić dwukrotnie w maszynce wraz z bułką namoczoną w sosie z ugotowanego mięsa. Do mięsa dodać mąkę ziemniaczaną, majeranek, drobno posiekaną zieloną pietruszkę, sól, starannie wymieszać. Włożyć do formy uprzednio wysmarowanej masłem i wysypanej bułką tartą, upiec.
* Pasztet kupowany na wagę i z konserwy nie jest polecany, jednak jeśli jest wykonany w domu z odpowiednich składników, może być spożywany jako dodatek do kanapek, np. na 2. śniadanie. Wyśmienicie smakuje z ogórkiem kiszonym (jeśli jest dobrze tolerowany).

PROPOZYCJE NA OBIAD

Zupa z zielonych szparagów
1 porcja - 75 kcal

Zupa z zielonych szparagów

rozwiń

85 g główek zielonych szparagów , 1 łyżka startej marchewki i pietruszki , szczypta cukru, 50 g mięsa z piersi indyka , 1 łyżeczka mielonych migdałów , sól

Pierś indyka zalać w garnku zimną wodą i gotować ok. 30 minut. Dodać starte warzywa i główki szparagów oraz szczyptę cukru i gotować ok. 10 minut na bardzo wolnym ogniu (tak aby szparagi się rozgotowały).
Pod koniec gotowania doprawić solą do smaku. Wyjąć mięso i odłożyć do wykorzystania na później. Zupę zabielić mlekiem i na talerzu posypać zmielonymi migdałami. Mięso można zjeść jako drugie danie z ziemniakami i np. surówką z marchwi.

Surówka z marchwi
4 porcje; 1 porcja - 56 kcal

Surówka z marchwi

rozwiń

3 marchewki , 2 jabłka , ½ szklanki jogurtu naturalnego , sok z pomarańczy , cukier , sól

Umyte jabłka i marchew obrać. Marchew zetrzeć na tarce o drobnych oczkach, natomiast jabłka – o dużych oczkach. Jogurt wymieszać z sokiem z pomarańczy i przyprawami do smaku.
Podawać jako dodatek do dań obiadowych lub do kanapki.

Duszony filet z kurczaka z brzoskwiniami
4 porcje; 1 porcja - 201 kcal

Duszony filet z kurczaka z brzoskwiniami

rozwiń

600 g filetu z piersi kurczaka , 1 łyżeczka oliwy , ½ szklanki bulionu drobiowego , ½ szklanki soku z brzoskwiń , 3 łyżki soku z cytryny , 4 łyżki drobno pokrojonych brzoskwiń , imbir , kurkuma , natka pietruszki

Filet z piersi kurczaka opłukać, osuszyć i pokroić w dużą kostkę. Oprószyć imbirem i kurkumą. Przełożyć do głębokiego naczynia i zalać połową bulionu wymieszanego z sokiem z brzoskwiń i cytryny, dusić pod przykryciem 15 minut. Kilka minut przed końcem duszenia dodać brzoskwinie, a na koniec posypać pietruszką. Można podawać z ryżem ugotowanym na sypko.

Kotleciki z cielęciny i twarogu
4 porcje; 1 porcja - 260 kcal

Kotleciki z cielęciny i twarogu

rozwiń

400 g mielonej cielęciny , 200 g chudego twarogu , 2 jajka , tymianek , natka pietruszki

Mięso, twaróg, jajka wymieszać i doprawić do smaku. Następnie uformować płaskie kotleciki i podsmażyć bez dodatku tłuszczu (można zgrillować). Posypać świeżym tymiankiem i natką pietruszki.

Kluski kładzione po włosku
4 porcje; 1 porcja - 170 kcal

Kluski kładzione po włosku

rozwiń

30 dag ziemniaków , 30 dag szpinaku , 15 dag chudego twarogu , sól , pieprz ziołowy do smaku , 3 łyżki kaszy manny , 2 białka , 1 łyżka mąki

Starannie umyte ziemniaki ugotować w mundurkach, przestudzić i obrać. Oczyszczony szpinak ugotować w niewielkiej ilości wody, odcedzić, odcisnąć. Ziemniaki, szpinak i ser zmielić w maszynce. Z białek ubić pianę. Wszystkie składniki połączyć. Przygotowane ciasto kłaść łyżką na wrzącą osoloną wodę. Można podawać jako dodatek do mięs.

Ryba pod zieloną pelerynką
1 porcja - 160 kcal

Ryba pod zieloną pelerynką

rozwiń

100 g świeżej ryby , 2 łyżki posiekanego koperku , łyżeczka soku z cytryny , dowolne przyprawy

Rybę opłukać pod zimną wodą, posypać przyprawami, skropić sokiem z cytryny. Obłożyć grubą warstwą koperku i wstawić do lodówki na 15 minut. Rybę zawinąć następnie w folię aluminiową i zapiekać 25 minut w temperaturze 190 stopni lub ugotować na parze.

Mintaj pieczony z pomarańczami i miętą
4 porcje; 1 porcja - 178 kcal

Mintaj pieczony z pomarańczami i miętą

rozwiń

4 filety z mintaja , 2 średnie pokrojone w grube plasterki pomarańcze ze skórką , 4 łyżki soku z pomarańczy , 1 łyżka posiekanych listków świeżej mięty

Filety z mintaja umyć i osuszyć, natrzeć solą oraz skropić sokiem z pomarańczy i olejem, posypać miętą. Wstawić do lodówki na 2-3 godziny. Następnie filety wyjąć z marynaty, na każdym położyć plasterki pomarańczy i szczelnie zawinąć w folię aluminiową, przed zawinięciem polać marynatą. Wstawić do piekarnika nagrzanego do 180 stopni i piec 20 minut.

PROPOZYCJE NA PODWIECZOREK

Jabłko zapiekane z twarożkiem i cynamonem
1 porcja - 190 kcal

Jabłko zapiekane z twarożkiem i cynamonem

rozwiń

1 średnie jabłko , 1 łyżka soku z cytryny , 120 g chudego twarogu , cynamon , goździki

Jabłko przekroić na pół, wydrążyć gniazda nasienne, skropić sokiem z cytryny. Twaróg wymieszać z cynamonem. W wydrążone połówki jabłka nałożyć twaróg i powbijać goździki. Owinąć w folię aluminiową. Zapiekać 10 minut w temperaturze 160 stopni Celsjusza.

Kisiel pomarańczowy
4 porcje; 1 porcja - 94 kcal

Kisiel pomarańczowy

rozwiń

2 pomarańcze , 2-3 łyżeczki cukru , 1 łyżka mąki ziemniaczanej , 1½ szklanki wody

Z dokładnie umytych i sparzonych pomarańczy otrzeć trochę skórki, zalać ją wodą, dodać cukier do smaku, zagotować i wlać zawiesinę z mąki ziemniaczanej i kilku łyżek zimnej wody. Mieszając, zagotować. Z przekrojonych na pół pomarańczy wycisnąć sok, dodać do kisielu, wymieszać. Gorący kisiel wlać do salaterek. Udekorować plasterkami pomarańczy.

Biszkopt na białkach
4 porcje; 1 porcja - 84 kcal

Biszkopt na białkach

rozwiń

3 białka , 2 łyżki mąki , 2 łyżki cukru , cukier waniliowy , 1 łyżeczka masła , 1 łyżeczka bułki tartej

Formę wysmarować masłem, wysypać bułką tartą. Z białka ubić sztywną pianę, dodać cukier i cukier waniliowy. Ubijać dalej do rozpuszczenia cukru. Na pianę przesiać mąkę i lekko wymieszać. Ciasto przełożyć do formy, piec ok. 30 minut w nagrzanym do 160 stopni piekarniku. Porcję ciasta można zjeść na podwieczorek, np. ze szklanką mleka.

PROPOZYCJE NA KOLACJĘ

Pasta z sera twarogowego i wędzonej ryby
4 porcje; 1 porcja - 94 kcal

Pasta z sera twarogowego i wędzonej ryby

rozwiń

20 dag chudego twarogu , 20 dag wędzonego dorsza lub makreli , ½ szklanki mleka , 2 łyżki posiekanej zielonej pietruszki , sól

Z ryby zdjąć skórę, oddzielić ości. Ser i rybę rozgnieść, połączyć z mlekiem, dodać posiekaną zieloną pietruszkę, sól do smaku i wymieszać.
Podawać z chlebem.

Cykoria zapiekana
4 porcje; 1 porcja - 91 kcal

Cykoria zapiekana

rozwiń

4 średnie cykorie , 1 szklanka mleka , 1 łyżka oleju rzepakowego , 1 łyżka mąki , 1 łyżka koncentratu pomidorowego , 1 łyżka drobno posiekanej zielonej pietruszki , 1 łyżka masła do wysmarowania naczynia , sól i cukier do smaku

Cykorię oczyścić, opłukać, obgotować w wodzie z dodatkiem soli i cukru, wyjąć, odsączyć i ułożyć w naczyniu żaroodpornym posmarowanym masłem. Mąkę rozetrzeć z olejem, koncentratem pomidorowym, rozprowadzić wrzącym mlekiem, zagotować, dodać sól i cukier do smaku, wymieszać z drobno posiekaną zieloną pietruszką. Cykorię zalać sosem i wstawić do piekarnika. Po upieczeniu podawać z bułką.

Bakłażany faszerowane mięsem
4 porcje; 1 porcja - 125 kcal

Bakłażany faszerowane mięsem

rozwiń

4 bakłażany , 1 łyżka oliwy , 15 dag chudego mięsa mielonego (cielęcina, chuda wołowina, wieprzowina, kurczak) , 4 pomidory , pieprz ziołowy , sól , 1 łyżeczka masła do wysmarowania naczynia , bazylia

Bakłażany przeciąć wzdłuż na pół. Ostrożnie naciąć miąższ, tak aby nie uszkodzić skórki. Krótko obgotować (2 minuty), wrzucając na wrzącą wodę. Wydrążyć miąższ łyżeczką. Pomidory sparzyć, obrać ze skórki. Pokroić w kostkę, usuwając nadmiar soku i pestki. Udusić ze zmielonym mięsem, miąższem z bakłażanów, doprawić solą i pieprzem do smaku. Wydrążone bakłażany napełnić farszem i zapiekać przez 20 minut w naczyniu żaroodpornym. Przed podaniem posypać posiekaną bazylią. Podawać z pieczywem.

Aktywność fizyczna kluczem do zdrowej wątroby

Siedząca praca, jazda samochodem i odpoczynek przed telewizorem nie sprzyjają wątrobie. Wskazane jest uprawianie regularnej aktywności fizycznej przez min. 30 minut 3 razy w tygodniu. Dlatego wybierz taki rodzaj ćwiczeń (aerobik, pływanie, jazda na rowerze), który lubisz i który będziesz mógł wykonywać przez dłuższy czas.

Natomiast jeśli trudno znaleźć Ci czas na dodatkową aktywność fizyczną, staraj się ćwiczyć w każdej wolnej chwili. Rozpoczynaj dzień kilkoma minutami ćwiczeń w domu, chodź po schodach, spaceruj, staraj się wykonywać różne czynności w trakcie oglądania TV (np. prasowanie, jazda na rowerze stacjonarnym), a jeśli jeździsz autobusem czy tramwajem, wysiadaj przystanek wcześniej.

Autor: Magdalena Siuba-Strzelińska

Dietetyk, pracownik Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie, zastępca kierownika Ogólnopolskiego Centrum Dietetyki IŻŻ i członek Polskiego Towarzystwa Dietetyki.

Od wielu lat bierze udział w różnych projektach i programach dotyczących zwalczania nadwagi i otyłości w Polsce oraz angażuje się w organizowanie i prowadzenie licznych imprez, wykładów i warsztatów promujących prawidłowe nawyki żywieniowe i zdrowy styl życia. Jest również autorką publikacji z zakresu dietoprofilaktyki i dietoterapii chorób niezakaźnych.

  1. Wieczorek-Chełmińska Z. Żywienie w chorobach wątroby, dróg żółciowych i trzustki. Wyd. Lek PZWL, Warszawa 2013.
  2. Jarosz M. Choroby wątroby i dróg żółciowych. Praktyczny podręcznik dietetyki. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2010: 249-269.
  3. Jaczewska-Schuetz J. Żywienie w chorobach wątroby. Medycyna Praktyczna, http://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/show.html?id=72098. 17.09.2015.
  4. Stolińska H. Dzienniczek samokontroli pomoże Ci schudnąć. Materiał wydany przez IŻŻ w ramach projektu „Zachowaj równowagę”.
  5. Cichocka A. Praktyczny poradnik żywieniowy. Wyd. Medyk, Warszawa 2010. Jarosz M. Choroba stłuszczeniowa wątroby. Wyd. Lek PZWL, Warszawa 2010.
  6. Jarosz M. Choroba stłuszczeniowa wątroby. Wyd. Lek PZWL, Warszawa 2010.

Powyższe przepisy są przykładowe i nie stanowią w pełni zbilansowanego dziennego jadłospisu.

Tagi: wątroba, dieta, badania, zdrowie

Do góry