Sanofi

Alkoholowa choroba wątroby

Alkohol w historii ludzkości

Przez wieki picie alkoholu odgrywało ważną rolę w wymiarze społecznym, politycznym, religijnym oraz w medycynie. Pierwsze informacje mówiące o spożywaniu alkoholu sięgają epoki kamiennej. Już 2000 lat przed naszą erą pito wino i piwo ze względów medycznych. Także starożytnym Chinom alkohol nie był obcy.

Alkoholowa choroba wątroby

Związek pomiędzy spożywaniem alkoholu a chorobami wątroby wykryto już w starożytnym Egipcie i Grecji. Opisywano jego wpływ na wodobrzusze, żółtaczkę i krwawienie z przewodu pokarmowego1.

Alkohol a uszkodzenia wątroby

Badania epidemiologiczne wskazują, że występowanie chorób wątroby jest wyraźnie powiązane z panującymi zwyczajami spożywania alkoholu. Istnieje ścisły związek pomiędzy wzrostem średniej całkowitego spożycia alkoholu, a śmiertelnością z powodu marskości wątroby2.

W ciągu ostatnich 30 lat w około połowie krajów Europy umieralność z powodu marskości wątroby znacznie spadła, natomiast w innych krajach (głównie w Europie Wschodniej, w tym w Polsce) tendencja jest nadal wzrostowa3.

Przyczyny rozwoju alkoholowego uszkodzenia wątroby nie są w pełni poznane. Wiadomo, że w wyniku działania mechanizmu eliminującego alkohol etylowy z naszego organizmu, powstają szkodliwe związki chemiczne m. in. aldehyd i kwas octowy. Prowadzi to do zaburzenia równowagi różnych procesów metabolicznych komórki oraz wystąpienia tzw. stresu oksydacyjnego, który uznaje się za główny czynnik uszkadzający. Oceniając przyczyny uszkodzenia wątroby należy także uwzględnić bezpośrednie toksyczne działanie aldehydu octowego na hepatocyty, czyli komórki wątroby4.

Alkoholowa choroba wątroby4

W zależności od uwarunkowań genetycznych, czasu i ilości spożywanego alkoholu, zmiany w wątrobie mogą mieć postać stłuszczenia, zapalenia lub marskości. Są one określane jako alkoholowe choroby wątroby.

Wypicie ponad 80 g etanolu dziennie (odpowiadające 2 litrom piwa, 1 litrowi wina lub 5–6 drinkom) znacząco zwiększa ryzyko choroby wątroby. Kobiety są bardziej podatne na hepatotoksyczny (trujący dla komórek wątroby) wpływ alkoholu, dlatego alkoholowe choroby wątroby rozwijają się u nich szybciej niż u mężczyzn.

Alkoholowe stłuszczenie wątroby obserwowane jest u 90% osób, które spożywają nadmierne ilości alkoholu. W nasilonym stłuszczeniu zmiany widoczne są w całym miąższu wątroby. Tworzą się tzw. ziarniniaki tłuszczowe, co może prowadzić nawet do pękania przeładowanych tłuszczem komórek. Całkowite zaprzestanie picia alkoholu uruchomia proces powolnego ustępowania zmian, natomiast kontynuowanie - doprowadza do rozwoju zapalenia i marskości wątroby.

Alkoholowe zapalenie wątroby charakteryzuje się nasileniem stłuszczenia, zwyrodnieniem „balonowatym” komórek wątroby, stanem zapalnym oraz rozwijającym się włóknieniem. Jednak także w tym stanie, w przypadkach łagodnego lub umiarkowanego zapalenia, abstynencja alkoholowa prowadzi do cofnięcia się większości zmian.

Alkoholowa marskość wątroby w obrazie klinicznym i przebiegu nie różni się znacząco od marskości powstającej z innej przyczyny.

Objawy alkoholowego uszkodzenia wątroby4

Różnorodność obrazu klinicznego alkoholowego uszkodzenia wątroby zależy od stadium uszkodzenia. Niepowikłane stłuszczenie wątroby przebiega najczęściej bezobjawowo, czasem towarzyszy mu uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, spowodowane przez powiększoną wątrobę.

Alkoholowe zapalenie wątroby charakteryzuje się różnorodnością objawów – w najcięższych przypadkach: żółtaczką, gorączką, obrzękami, wodobrzuszem i objawami niewydolności wątroby. Jednak nawet zaawansowane zapalenie wątroby może długo przebiegać bez objawów.

Marskość wątroby cechuje z kolei szeroki zakres objawów klinicznych – charakterystyczne są jest zaburzenia przemian hormonów płciowych, które mogą prowadzić np. do pojawienia się kobiecych cech płciowych u mężczyzn lub niedoczynności gruczołów. U chorych, u których uszkodzenie wątroby jest zaawansowane, występują poważniejsze objawy, takie jak: żółtaczka, stany podgorączkowe, obrzęki kończyn, wodobrzusze, żylaki przełyku oraz zaburzenia neurologiczne pod postacią encefalopatii wątrobowej (obejmującej m.in.: zaburzenia koncentracji, upośledzenie świadomości, zaburzenia rytmu snu i czuwania).

Diagnostyka i leczenie4

Rozpoznanie alkoholowej choroby wątroby opiera się na potwierdzeniu nadużywania alkoholu przez pacjenta, charakterystycznym obrazie klinicznym oraz badaniach laboratoryjnych.

W celu rozpoznania zaburzeń związanych z piciem alkoholu można zastosować m. in. specjalny kwestionariusz AUDIT (ang. Alcohol Use Disorders Inventory Test) opracowany przez Światową Organizację Zdrowia. W badaniach laboratoryjnych typowe jest niewielkie zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych: aminotransferazy asparaginianowej (AST) i alaninowej (ALT), z przewagą aminotransferazy asparaginianowej oraz wzrost aktywności gamma-glutamylotranspeptydazy (GGTP), wywołany przez zwiększony metabolizm alkoholu etylowego. W badaniu ultrasonograficznym (USG) wątroby można natomiast z dużym prawdopodobieństwem potwierdzić obecność stłuszczenia. Biopsja wątroby z oceną obrazu histologicznego jest konieczna w niejednoznacznych przypadkach, zwykle jednak nie jest wymagana dla potwierdzenia diagnozy.

Absolutnie niezbędnym elementem leczenia jest całkowita abstynencja alkoholowa, czyli powstrzymanie się od picia wszelkich, nawet najmniejszych ilości alkoholu. W wyniku abstynencji stan chorego może ulec znaczącej poprawie. Istotne jest również uzupełnianie niedoborów żywieniowych zbilansowaną dietą i suplementacją witamin z grupy A, D, K, kwasu foliowego, a przede wszystkim – B: tiaminy (B1), ryboflawiny (B2), pirydoksyny (B6).

Autor: mgr farm. Katarzyna Wielgus

SAPL.PCH.17.01.0066

  1. Kuo TT et al. Alkoholowa choroba wątroby w: Greenberger N et al. Gastroenterologia, hepatologia i endoskopia. Wydawnictwo Czelej, Wydanie I. Lublin 2013: 484.
  2. Bode JK. Alkoholowa choroba wątroby w: Gastroenterologia i Hepatologia. Wydawnictwo Czelej, Wydanie I. Lublin 2003: 585-586, 590-592.
  3. Postępowanie w alkoholowej chorobie wątroby. Podsumowanie wytycznych European Association for the Study of the Liver 2012. Opracował lek. Łukasz Strzeszyński. http://www.mp.pl/gastrologia/wytyczne/show.html?id=91298. Data dostępu 31.07.2017
  4. Mach T. Alkoholowe choroby wątroby. http://gastrologia.mp.pl/choroby/watroba/50966,alkoholowe-choroby-watroby. Data dostępu 31.07.2017.

Tagi: wątroba, choroby wątroby, alkohol, zdrowie, lek

Do góry